نرخ آبستنی
این مطالعه به بررسی تأثیر شرایط آب و هوایی سرد بر نرخ آبستنی گاوهای شیری و مقایسه عملکرد تولیدمثلی در فصول سرد و گرم پرداخت. تعداد 70 گاو شیری چندشکم زایش بهصورت تصادفی به دو گروه پرتکل همزمانسازی تخمکگذاری تقسیم شدند. گاوها پس از گذشت 35 روز از زایمان تحت پرتکلهای Co-Synch و Double PGF2α قرار گرفتند.
نرخ آبستنی در فصول سرد و گرم
در این تحقیق، دمای هوا در فصول سرد (آبان تا اسفند) بین -5 تا 0 درجه سانتیگراد و در فصول گرم (فروردین تا مهر) بین 0 تا 32 درجه متغیر بود. نرخ آبستنی در اولین تلقیح برای پرتکل Co-Synch معادل 57.1% و برای پرتکل Double PGF2α برابر با 40% ثبت شد. نتایج نشان دادند که نرخ آبستنی بهطور کلی در فصول سرد 35% و در فصول گرم 66.7% بود. تأثیر شرایط آب و هوایی سرد بر کاهش نرخ آبستنی در اولین تلقیح معنادار گزارش شد. به عبارت دیگر، فصل و دمای محیط اثر قابلتوجهی بر موفقیت تلقیح مصنوعی دارند.
تأثیر استرس سرمایی بر عملکرد تولیدمثلی
استرس سرمایی به عدم توانایی حیوان در سازگاری با سرما اشاره دارد. دامهای شیری برای حفظ دمای بدن خود در شرایط زیر ناحیه آسایش دمایی (دمای محیط بین -5 تا 25 درجه سانتیگراد) نیاز به انرژی بیشتری دارند. کاهش مصرف خوراک در اثر استرس سرمایی منجر به کسری انرژی و کاهش امتیاز بدنی میشود که در نهایت باعث افت عملکرد تولیدمثلی میگردد. استرس سرمایی موجب افزایش غلظت NEFA و کورتیزول، افزایش گلوکونئولیز کبدی و لیپولیز، و کاهش تولید هورمونهای حیاتی نظیر استرادیول میشود. این تغییرات هورمونی بهطور مستقیم بر رشد فولیکولها و کیفیت تخمکها تأثیر منفی دارند.
استرس سرمایی همچنین باعث کاهش گردش خون در اندامهای تولیدمثلی میشود که بر عملکرد تخمدانها اثر میگذارد. کاهش جریان خون میتواند اکسیژنرسانی به فولیکولها را محدود کرده و به تخمکهای ضعیفتر منجر شود. این وضعیت، به نوبه خود، احتمال تشکیل جنینهای ناپایدار را افزایش میدهد و به کاهش نرخ آبستنی منجر میشود.
اثر پرتکلهای همزمانسازی
پرتکلهای همزمانسازی فحلی و تخمکگذاری بهمنظور بهبود نرخ آبستنی توسعه یافتهاند. این مطالعه نشان داد که در فصول گرم پرتکلها تأثیر مثبت بیشتری بر نرخ آبستنی دارند، اما در شرایط سرد، هیچکدام از پرتکلها بهبود قابلتوجهی در نرخ آبستنی ایجاد نکردند. استفاده از پرتکل Co-Synch یا Double PGF2α بر بهبود نرخ آبستنی در اولین تلقیح تحت شرایط سرد برتری نسبت به یکدیگر نداشتند. این یافته نشاندهنده محدودیت کارایی پرتکلهای همزمانسازی در محیطهای سرد است.
رفتارهای مرتبط با استرس سرمایی
رفتارهای گاوها در شرایط استرس سرمایی شامل کاهش مصرف خوراک، تجمع و کاهش فعالیتهای حرکتی است. این رفتارها منجر به کاهش علائم فحلی و تأخیر در تخمکگذاری میشوند. کاهش گردش هورمونهای LH و IGF نیز به سرکوب تخمدانها و افت نرخ آبستنی میانجامد. همچنین، سرما باعث کاهش مدت زمان علائم بارز فحلی میشود که این موضوع تشخیص بهموقع و تلقیح صحیح را دشوارتر میسازد.
یکی دیگر از تأثیرات استرس سرمایی بر رفتارهای تولیدمثلی، تغییر در ریتمهای هورمونی است. سرما میتواند موجب تغییر در زمانبندی طبیعی فحلی شود و نیاز به استفاده از تکنیکهای دقیقتر برای شناسایی زمان تلقیح را افزایش دهد.
مدیریت تغذیه و محیطی
برای کاهش اثرات استرس سرمایی و بهبود نرخ آبستنی، اقدامات مدیریتی ضروری است. استفاده از جیرههای پرانرژی و غنی از چربیهای محافظتشده، افزایش دمای محیط به کمک تجهیزات گرمایشی، و فراهم کردن بستر مناسب از جمله روشهای مؤثر هستند. همچنین، تنظیم برنامههای تلقیح بر اساس شرایط فصلی و محیطی میتواند شانس موفقیت را افزایش دهد. اضافه کردن مکملهای ویتامینی و مواد معدنی نیز میتواند مقاومت گاوها را در برابر استرس سرمایی بهبود بخشد.
نتیجهگیری
نرخ آبستنی در فصول سرد به دلیل اثرات منفی استرس سرمایی کاهش مییابد. مدیریت بهینه شرایط محیطی و تغذیهای در این دوره میتواند به کاهش تأثیرات منفی کمک کند. انتخاب پرتکل مناسب همزمانسازی بر اساس شرایط محیطی ضروری است تا عملکرد تولیدمثلی بهبود یابد. استفاده از سیستمهای گرمایشی و مدیریت تغذیهای دقیق نقش مهمی در مقابله با اثرات نامطلوب استرس سرمایی دارند. تقویت نظارت و بهبود روشهای تشخیص فحلی نیز میتواند نرخ موفقیت تلقیح مصنوعی را در این شرایط افزایش دهد.